Medicijnfilter voor nieuw te bouwen Bravis wenselijk of pure noodzaak?

REGIO - Onderzoek wijst uit dat maar liefst 40% van de antibiotica resistente bacteriën afkomstig is van afvalwater uit zieken- en verpleeghuizen. Antibiotica resistente bacteriën vormen volgens de WHO, oftewel de wereldgezondheidsorganisatie, de grootste wereldwijze bedreiging voor de gezondheid. “Reden te meer om het ziekenhuisafvalwater te zuiveren voordat dit op het riool wordt geloosd”, vindt Lian Korst die zich als CDA bestuurslid in het Waterschap de Brabantse Delta hard maakt voor het milieu. “Op dit moment storten bijna alle zieken- en verzorgingstehuizen in Nederland hun afvalwater nog rechtstreeks in het riool. Dat kan en móet anders”, pleit zij.

In 2021 heeft Lian Korst met het CDA een amendement ingediend, om als Waterschap het nieuw te bouwen Bravis Ziekenhuis in Roosendaal, alsmede verpleeg- en verzorgingstehuizen aan te sporen om een medicijnfilter te plaatsen bij de nieuwbouw.
Zij legt uit: “Zo’n medicijnfilter voorkomt namelijk dat er medicijnresten in het oppervlaktewater komen”, legt Lian uit. “Het door ons ingediende amendement is opgenomen in het waterbeheerplan. Ook in de Tweede Kamer is een door het CDA ingediende motie aangenomen om een pharmaceutisch filter wettelijk verplicht te maken voor nieuw te bouwen of renoverende ziekenhuizen. Dat past ook binnen de Green Deal die een klimaatneutraal Europa tegen 2050 ten doel heeft gesteld. Onder verantwoord verduurzamen valt uiteraard ook de waterhuishouding. Als waterschap zien wij erop toe dat en stellen wij alles in het werk om de waterkwaliteit te waarborgen en zo nodig te verhogen.”

Prangende vragen 

Twaalf jaar lang zat Lian Korst, die agrarische roots heeft, voor het CDA in de gemeenteraad van Steenbergen. Na haar verhuizing naar Lepelstraat werd zij gekozen in het Algemeen Bestuur van Waterschap de Brabantse Delta, waar ze inmiddels aan haar derde en naar eigen zeggen laatste periode is begonnen. De kwaliteit van het water moet gezonder worden en hiervoor is zij bereid haar nek uit te steken. Het medicijnfilter is een onderwerp dat haar en het CDA aan het hart gaat en dus geeft zij graag antwoord op een aantal prangende vragen. 

Kunnen we stellen dat jij de noodklok luidt?

“Een beetje wel”, beaamt Lian. “Bij het ontwikkelen van de nieuwbouwplannen van het Bravis zou de plaatsing van zo’n medicijnfilter meteen meegenomen moeten worden. Dit is dus de fase waarin de beslissing daarover zou moeten vallen. Voor wat betreft de nieuwbouwplannen weet ik dat men er nog niet helemaal over uit is, maar wel dat duurzaamheid en een gezond milieu hoog in het vaandel staan. Naar mijn mening en die van mijn partij, het CDA, moet dit medicijnfilter er dan ook absoluut komen. Natuurlijk vraagt het een bepaalde investering, maar die verdien je gemakkelijk terug. Het past ook helemaal binnen de Europese afspraken over de Kaderrichtlijn Water (KRW) waar we in 2027 aan moeten voldoen in het kader van de Green Deal Zorg. Uit de reacties van het Bravis en de gemeentes die afhankelijk zijn van het Nieuwe Bravis blijkt dat ook zij voorstander zijn van zuivering bij de bron. Dat is ook het meest logisch. Want wat er niet in komt, hoeft er ook niet uit. Zo simpel is het. Dus waarom zou je daar niet voor kiezen?”

“Wat er niet in komt, hoeft er ook niet uit”

Waarom is dat medicijnfilter noodzakelijk in jullie optiek? 

“Net als de meeste ziekenhuizen in Nederland komt het afvalwater uit het Bravis rechtstreeks in het riool terecht. Wist je dat per bed en per dag er gemiddeld 400 liter water wordt gebruikt in een ziekenhuis? In het afvalwater zitten microverontreinigingen, medicijnresten, contrastmiddelen, antibiotica resistente bacteriën, virussen, maar ook een grote vracht ontsmettingsmiddelen. Ziekenhuizen worden dus met recht beschouwd als een hotspot van zorgwekkende stoffen. Bovendien worden ziekenhuizen piekbelasters genoemd, want bij extreme regenval vindt er -om wateroverlast te voorkomen- overstorting plaats. Dit houdt in dat overtollig rioolwater afgevoerd wordt naar oppervlaktewater, zoals bijvoorbeeld vijvers en sloten. De maatregelen die in zo’n situatie getroffen worden, kunnen overigens per dorp of stad verschillen, afhankelijk van het rioolstelsel”, verduidelijkt Lian. “Het afvalwater stroomt vervolgens via het riool naar de waterzuivering. Het is de bedoeling dat elk waterschap, dus ook de Brabantse Delta, in de toekomst een zogenaamde 4e zuiveringstrap (koolstoffilter) gaan plaatsen die zo’n 70% van de medicijnresten kan verwijderen. Echter, die halen er niet alle schadelijke stoffen uit en de antibiotica resistente bacteriën komen dan nog steeds via de zuiveringen in het oppervlaktewater terecht. Medicijnfilters kunnen wél alle schadelijke stoffen filteren, tot aan 100% drinkkwaliteit aan toe.”

Wat kunnen gevolgen zijn van dat vervuilde afvalwater?

“De wereldgezondheidsorganisatie trekt niet voor niets aan de bel”, antwoordt Lian. “Maar er spelen nog veel meer allerlei alarmerende zaken op het gebied van de kwaliteit van het water die onze aandacht vragen. Enkele voorbeelden: van alle hormonen die in het water terechtkomen, kunnen vissen gen-neutraal worden. PFAS dat vooral door de industrie in het water komt, kan kankerverwekkend zijn. De gevolgen van de antibiotica resistente bacteriën die in het water gevonden worden, laten zich raden. Die treffen mensen maar ook de flora en fauna die met het oppervlaktewater in aanraking komen, wat ook weer invloed heeft op de voedselkwaliteit. De unie van waterschappen roept dan ook op een milieubewust stoffenbeleid toe te passen, zoals aan de bron te gaan zuiveren en wettelijk te verplichten om medicijnfilters te plaatsen en de industrie te verbieden om PFAS te lozen.” 

Zijn er al ziekenhuizen die met zo’n medicijnfilter werken? 

“Zeker! In totaal zijn er nu zes ziekenhuizen in Nederland die dit medicijnfilter geplaatst hebben. Het is indrukwekkend om te zien hoeveel daarmee bespaard wordt. Zo zijn we in het Reinier de Graaf ziekenhuis in Delft gaan kijken en hun cijfers liegen er niet om. Zij hebben een kostenbesparing van 100% aan waterschapsbelasting, verbruiken 550.000 liter minder warm water, er zijn 50.000 minder liftbewegingen en 50% minder afvalkosten op jaarbasis. In het ZorgSaam ziekenhuis in Terneuzen hebben ze een systeem ontwikkeld waarbij het afvalwater zo schoon gefilterd wordt dat ze nu aan het onderzoeken zijn om dit afvalwater niet meer af te voeren naar het riool maar in te zetten als zoetwater, bijvoorbeeld voor beregening bij droogte. Zij zijn dus hun eigen watervoorziening geworden. Duurzamer kan het niet! Beide ziekenhuizen benutten op hun eigen manier de mogelijkheden die zo’n medicijnfilter biedt.”

Dat zijn mooie ontwikkelingen. Vanwaar dan toch jouw roep om actie? 

“Om te wijzen op de kansen die er liggen om de waterkwaliteit te verbeteren”, zegt Lian met overtuiging. “Ik vind het de taak en ook de rol van het Waterschap om het Nieuwe Bravis, gezien de regiofunctie die zij vervult, en alle nieuw te bouwen of renoverende verpleeg- en verzorgingstehuizen aan te sporen om een medicijnfilter te plaatsen en zo aan de bron ze zuiveren. We beschikken over meer dan genoeg informatiebronnen en kennis om dit te rechtvaardigen, echter we kunnen niets verplichten, omdat er nog geen wet voor is. De resultaten van de ziekenhuizen die het filter bij de bron hebben geplaatst, spreken voor zich. Daarnaast wil ik bewustwording creëren, want huishoudens vormen de grootste bron van medicijnstoffen in het water. Het gaat ons allemaal aan. En dus vraagt het om een gezamenlijke inspanning. Er worden door de waterschappen regelmatig campagnes uitgezet met de oproep om bewust om te gaan met je medicijngebruik en om geen ongebruikte medicijnen door de wc te spoelen. Tenslotte willen we allemaal hetzelfde, namelijk schoon water!”

“Medicijnfilters kunnen wél alle schadelijke stoffen filteren”