Heemkunde interessante vrijwilligersactiviteit!

WOUWSE PLANTAGE - REGIO - Op uitnodiging van De Krant kwamen Frans Schrauwen, voorzitter van de Koninklijke Heemkundige kring Essen en Joss Hopstaken, voorzitter van de Heemkundekring Roosendaal, op vrijdagochtend 29 november jongstleden naar De Steenoven van J&W Bouwpartners in Wouwse Plantage. Reden voor deze uitnodiging: zonder dat veel lezers dat weten, verzetten de (vrijwilligers van de) heemkundekringen heel veel belangrijk werk. “Onbekend is onbemind” dus is het tijd voor een kijkje achter de schermen.

Heemkunde in de regio

Er zijn in West-Brabant meerdere lokale heemkundekringen zoals De Heerlijckheijd Nispen, De Vierschaer Wouw, De Wilhelmiet (Huijbergen), Het Zuidkwartier (Woensdrecht), Swerter Scive (Schijf) en De Geschiedkundige Kring Bergen op Zoom. 

De Heemkunde in Roosendaal gaat terug tot 1933 toen de “Oudheidkundige kring De Ghulden Roos” werd opgericht. Vanaf 1979 werd de Heemkundekring “Vrijheijt van Roosendaele” actief. Overkoepelend In Noord-Brabant vertegenwoordigt het “Brabants Heem” landelijk de honderd lokale Brabantse heemkundekringen en ruim 33.000 leden. De Heemkundekring Essen is in 1929 opgericht. Sinds de oprichting van regionale erfgoedcellen zijn diverse erfgoedprojecten in België gemeente-overschrijdend gestart. Essen valt onder de regio Voorkempen.

Wat is Heemkunde?

Beide mannen lachen als Frans het antwoord formuleert: “Heemkundigen verzamelen de brokstukken opdat ze niet verloren gaan.” Al snel wordt tijdens het gesprek duidelijk dat de vrijwilligers van de Heemkunde een groot aantal activiteiten uitvoeren die maatschappelijk van groot belang zijn. Joss formuleert het kort en krachtig: “Wij zijn dienstverlener naar het publiek en naar de overheid.” Hij verduidelijkt dat met een herkenbaar voorbeeld: ”Bij de aanvraag voor de verbouwing of afbraak van een oud pand worden wij regelmatig benaderd om de erfgoedwaarde van het perceel in beeld te brengen. We archiveren ook (vak)kennis over oude ambachten, dialecten, eetcultuur, volksdans en lokale tradities rond jaarlijkse hoogtepunten. Zo voorkomen we dat een bijzondere nalatenschap van vorige generaties geheel of gedeeltelijk verloren gaat voor toekomstige generaties. Wij kunnen daardoor nu nog van deze tastbare of ontastbare markeringen, kennis of tradities genieten of haar bewonderen.”

Verzamelaars?

De heemkunde wordt door het grote publiek vaak gezien als verzamelaar van oude spulletjes, die het behouden waard maar niet museumwaardig zijn. Daar is in het verleden ook best wel veel energie ingestoken. Het heeft ook de archiefkasten en -ruimtes gevuld die nu, vanwege ruimtegebrek en kritisch beheer, moeten worden opgeschoond. 

Wat is “het bewaren waard” voor een heemkundekring? Joss: “Alles wat bepalend is voor de identiteit van een stad of dorp. Wij verzamelen en beschermen dat vervolgens voor verval en delen dat erfgoed vervolgens met geïnteresseerden door het zichtbaar en toegankelijk te maken. Denk hierbij aan publicaties, lezingen, excursies, werkgroepactiviteiten, de nieuwsbrief, ons heemkundig tijdschrift en tentoonstellingen.” Frans vult aan: “Het in 1972 opgerichte Essense Karrenmuseum was vele jaren onderdeel van de Heemkundige Kring Essen. Vanwege museale erkenning en subsidiëring door Vlaanderen is dit museum inmiddels afgesplitst en verzelfstandigd.”

Wat beheert jullie Heemkundekring zoal? 

Frans: “Wij beheren ruim 135.000 oude en recentere foto’s van Essen en de dorpen binnen de gemeente. We zijn hiermee in 2009 gestart vanwege de vele activiteiten in het kader van “Essen 850 jaar”. Daarnaast hebben we in het heemhuis een bibliotheek met heel veel publicaties over allerlei onderwerpen en personen, zoals rouwbrieven, bidprentjes, stamboomoverzichten en familiestudies. Wij spreken vijf keer per jaar over de geschiedenis en over andere relevante onderwerpen. In het voorjaar van 2025 is onze nieuwe en moderne website klaar. Dan kunnen historisch en genealogisch geïnteresseerden maximaal gebruikmaken van de nieuwste digitale technieken.”

Joss: “Dat geldt grotendeels ook voor Roosendaal. Recent hebben wij bijvoorbeeld een selectie van historische foto’s van de kernen, gebouwen, bedrijven en bijzondere activiteiten binnen de gemeente Roosendaal ter beschikking gesteld aan de PLUS supermarkten. Zij hebben dit benut voor een spaaractie. Maar we hebben natuurlijk nog veel, zoals papieren archieven van inmiddels verdwenen bedrijven, historische filmbeelden van WO2 maar ook bidprentjes, boeken, eerder verschenen heemkundige tijdschriften, digitale gegevensdragers en kleine gebruiksvoorwerpen die typisch zijn voor Roosendaal en haar kerkdorpen. Veel hiervan hebben we of gaan we digitaliseren zodat via internet de bereikbaarheid voor geïnteresseerden wordt vergemakkelijkt. Het verhaal erbij is belangrijk. We praten kort over de betekenis van een poëziealbum en een deurmat van het voormalige Indiana Rubber uit Roosendaal. Een document of object krijgt vanuit heemkundig perspectief een meerwaarde als er een goed verhaal bij verteld kan worden. Dan wordt zo’n object ook voor anderen interessant en dus het bewaren en exposeren waard”, aldus Joss.

Valt er nog iets te wensen?

Beiden: “Ja, vrijwilligers!“ Beide voorzitters worden namelijk geconfronteerd met een veelheid aan heemkundige taken, zoals digitalisering maar ook het schrijven van artikelen, nieuwsbrieven en verzorgen van lezingen waarvoor nog altijd enthousiaste vrijwilligers en netwerkers worden gezocht. “Want”, zegt Joss: “Heemkunde is lokaal, provinciaal en zelfs grensoverschrijdend netwerken. We zijn blij met de mensen met wie we nu de heemkunde vorm en inhoud geven. Maar we staan ook open voor vrijwilligers die ons nog niet kennen. Ben je digitaal vaardig, kom dan eens binnenlopen voor een kennismaking. Wie weet welke leuke klus jij mag oppakken.”

Oproep: Joss: “Ben je de enthousiaste en historisch ge-interesseerde man/vrouw die zich meerjarig als vrijwilliger en of bestuurslid met ons wil verbinden? Kom dan eens praten over je interesses, kennis en specifieke vaardigheden.” Frans sluit zich hierbij aan en glundert als hij spreekt over Louis Groffen uit Nispen, sinds kort als specialistisch-vrijwilliger met veel enthousiasme binnen de Heemkundige Kring Essen actief met het digitaliseren van oude films, video’s, cassettes en cd’s op usb-sticks. Niet alleen ouderen maar zeker ook jongeren zoals Louis zijn van harte welkom om hun stempel te zetten op de Heemkunde van morgen.