De aardappels bloeien

REGIO - Als het enkele dagen donker weer is of als het regent, verlangen we naar de zon. Als de zon de temperatuur opjaagt, verlangen we weer naar een verkoelend buitje regen. Ook de aardappelplanten laten merken dat zij na een aantal mooie zonnige dagen trek hebben in een regenbuitje. De bladeren hangen slap en de wortels zoeken in de grond naar vocht. 

Dit voorjaar was goed nat. Dat heeft de natuur weer wat herstelvermogen gegeven en het niveau van het grondwater verbeterd. Hard nodig trouwens na het droge voorjaar en de warme zomermaanden van 2022. De boeren waren in maart en april 2023 minder blij. Ze konden hun akkers niet op (te nat!). De maand mei heeft dit probleem opgelost en aardappelteler Pieter van Overveld was heel laat in het seizoen (op 1e Pinksterdag!) eindelijk klaar met het poten van 50 hectare fritesaardappelen. En dat is enkele weken later dan normaal. “En wat ga je nu doen?”, vraag ik aan Pieter. “Dat ligt aan het weer”, zegt hij met een glimlach.

Regen in de lucht?

Als ik op 21 juni laat in de middag weer bij Pieter het erf op loop, ben ik benieuwd hoe de frietaardappels er voor staan. Het duurde dik 30 dagen voor er weer op 20 juni een mooi regenbuitje uit de lucht viel. Pieter had slechts op een enkel perceel de aardappelen beregend. Op meerdere percelen reed hij wel tussen het gewas (tarwe, frietaardappels, cichorei en suikerbieten) om preventief tegen ziekten en gebreken te spuiten. Pieter is op het land aan het werk maar zijn vrouw opent de deur als zij mij ziet aankomen. Mijn vraag: “waren jullie tevreden met de hoeveelheid neerslag van gisteren?” Haar reactie: “Best wel. Gelukkig was het geen plensbui maar een rustige regenbui die ruim water (18mm) heeft neergelaten. Dat heeft de grond goed opgenomen.” Ik vertrek naar huis maar niet zonder de laatste editie van De Krant regio Wouw af te geven. “Ha fijn”, hoor ik zeggen,  ”we hoorden al van vrienden en familie dat we erin stonden.” Twee weken later zoek ik Pieter nog een keer op. Hij zit tegen 20.00 uur nog te bellen in zijn tractor die op het erf staat aangekoppeld aan een grote bakwagen met geoogst zomergerst. Er dreigt een buitje te regenen en dus schuilt Pieter met zijn gevulde bakwagen onder het grote afdak. Graan en regen: geen goede combi na de oogst.

Schimmels en beestjes

De zomer is begonnen. Wordt het weer een kurkdroge zomer of krijgen we af en toe een verkoelend en sappig buitje? Pieter weet het niet. De weerprofeten van het KNMI trouwens ook niet. Wat Pieter wel weet is dat er de komende dagen regen komt, maar waar en hoeveel? “Volgende week ga ik beregenen”, vertelt hij. Voor mij een nieuw fotomoment. “Hebben je aardappelplanten actueel last van ziekten en gebreken?” vraag ik hem. Pieter vertelt: “Door de droogte is er weinig phytophthora (een schimmelziekte) te bespeuren. Wel is de coloradokever en luis actief in het gewas. Ik moet dus beperkt preventief spuiten tegen de schimmel en actief de kever en luis bestrijden. Door nu preventief te spuiten hoef ik na enkele regenbuien niet meteen flink actief de schimmel aan te pakken.” Beter voor de plant, beter voor de opbrengst later dit jaar, beter voor het milieu en beter voor zijn portemonnee! Nu de aardappels bloeien, start het vormingsproces van de nieuwe aardappels. De plant vormt eerst stolonen die vervolgens of wortels of aardappeltjes vormen. Altijd fijn dat de grond dan ook genoeg vocht aan de planten kan afgeven. Hoe weet je dat als aardappelteler? Pieter haalt zijn mobiele telefoon tevoorschijn als ik hem die vraag stel. Hij kan per teeltlocatie (en dat zijn er meerdere in de regio West-Brabant) de hoeveelheid neerslag waarnemen dankzij sensoren die deze informatie doorgeven.

Storm

De zomerstorm Poly heeft op 5 juli weer regenbuien opgeleverd. “Overal dezelfde hoeveelheden?”, vraag ik. Pieter: “Nee, er zijn locaties met slechts 5 mm en locaties met wel 15 mm regen.” De wind heeft nagenoeg geen schade aan het gewas aangebracht. Gelukkig maar. Het belangrijkste voor Pieter is de vochtigheid van de grond die overal verschillend blijkt te zijn. Ook dat wordt gemeten (tot op 40 cm diepte) door de sensor. Dat cijfer bepaalt of hij gaat beregenen. “Nog even niet nodig”, hoor ik hem zeggen. Ik moet dus nog even wachten voor ik een actiefoto kan maken als hij met zijn trekker en beregeningsinstallatie een aardappelakker oprijdt en de waterslang over het veld trekt. Sinds vorig jaar weet ik nog dat dat echt sjouwen is. Wat hij dan wel gaat doen? Pieter: “Preventief spuiten tegen phytophthora. De komende dagen wordt het vochtig warm. Dan gedijt de schimmel goed en wordt het blad aangetast. Bestrijding vereist dus.”

Beregenen

He he, het is zover. Pieter belt op 7 juli vroeg in de ochtend om te melden dat hij gaat beregenen. Snel naar de aardappelakker dus om enkele foto’s te maken. Pieter en zijn vrouw starten met het uitrollen van de slanghaspel. Al snel krijg ik wat feitjes te horen. Per uur wordt er 40 kubieke meter grondwater opgepompt van zo’n 70 meter diepte. De waterstraal heeft bij de waterput een druk van 8 bar en dik honderden meters verderop, bij het spuitpunt, een druk van 4 bar. Het water valt tot 70 meter verder op de aardappelplanten. De pomp gebruikt zo’n 10 liter diesel per uur. Beregenen doe je dus alleen als het hoognodig is! Het grondwater is ijzerhoudend (en dus ietwat bruin gekleurd). Op plaatsen nabij de Belgische grens wordt water tot op een diepte van 200 meter opgepompt. Dat heeft drinkwaterkwaliteit! “Is dit nu verspilling van grondwater?”, vraag ik aan Pieter. “Zeker geen verspilling”, hoor ik Pieter vertellen. De planten nemen een deel op en het niet gebruikte water zakt weer weg in de ondergrond. Daar profiteren weer bomen en struiken van die wat dieper wortelen. Een klein deel verdampt. Door de natte bovengrond is de opnamecapaciteit van de grond bij regenbuien beter. Het water vloeit dus grotendeels in de directe nabijheid terug de grond in. Dat is met een douchebeurt wel anders. Bijna elke liter drinkwater die uit de kraan komt (in West-Brabant aan het grondwater onttrokken!) gaat als douche- en toiletwater via het riool direct richting zee. Die kubieke meters grondwater zijn voorgoed verdwenen. Ik kijk vanachter mijn PC even naar mijn regenwateropslag (van 2000 liter). Die is de afgelopen weken leeg gegoten rond mijn planten. Hoog tijd dus voor een zomers buitje regen.