PFAS en medicijnresten in afvalwater

REGIO - CDA-Europarlementariër Tom Berendsen bracht maandag 29 april een bezoek aan de afvalwaterzuiveringsinstallatie in Rilland-Bath. Na een rondleiding liet hij zich door functionarissen van vier Brabantse en Zeeuwse waterschappen informeren over afvalwaterzuivering in Brabant en Zeeland en de problemen met milieu- en gezondheidsschadelijke stoffen in het afvalwater.

Tom Berendsen is in het Europese parlement betrokken bij het Europees verbod op het lozen van PFAS en andere stoffen in binnenwateren en zee en de plannen tot beperking van de productie en gebruik van PFAS. Niet alleen PFAS maar ook hormoonresten en resistente ziekenhuisbacteriën in “gezuiverd” afvalwater vormen een serieuze bedreiging voor het milieu. 

Met deze laatste boodschap vroeg Lian Korst-Dingemans (Bestuurslid fractie CDA, algemeen bestuur Waterschap Brabantse Delta) aan Tom om in het Europese parlement ook aandacht te schenken aan dit milieuprobleem. Een serieus probleem dat aan de bron kan worden aangepakt (bij al bestaande en nieuw te bouwen ziekenhuizen). Want, pleiten de waterschappen al jaren: “Wat niet in het afvalwater zit, hoef je er ook niet uit te halen”.
Met het oog op de bouw van het nieuwe Bravis ziekenhuis in Roosendaal, en de zuiveringsproblemen met afvalwater in het achterhoofd, is onze correspondent op onderzoek gegaan. In twee delen gaan we de lezer informeren over de huidige en toekomstige afvalwaterzuivering en de ongelijke verdeling van de kosten. Huishoudens betalen, ten gevolge van stijgende WOZ-waardes, beduidend meer dan bedrijven voor het zuiveren van hun afvalwater.

Lozen

Waarom wordt hier niet het principe “De vervuiler betaalt naar rato” gehanteerd? Deze vraag wordt niet voor niets gesteld. In de praktijk besluiten veel bestuurders van bedrijven en instellingen, puur op basis van een kostenafweging, tot ongezuiverd lozen. Door de geconcentreerde vervuiling van bijvoorbeeld zieken- en verpleeghuizen niet aan de bron te bestrijden (met uitstekend werkende medicijnfilters) zijn deze organisaties beduidend goedkoper uit. Het resultaat: de regionale waterzuiveringen krijgen ziekenhuisafvalwater onbewerkt aangevoerd in hun installaties. Met alle gevolgen van dien.

Tekort

In West-Brabant is grondwater de bron van ons zuivere drinkwater. Tot nu toe is daarvoor voldoende schoon grondwater beschikbaar. Maar dat gaat op korte termijn veranderen. Door de toegenomen vraag naar drinkwater dreigt een tekort aan grondwater. De oplossing: de vraag naar drinkwater verminderen. De andere oplossing: rivierwater en gezuiverd afvalwater gaan benutten. Dat laatste is geen prettig vooruitzicht voor consumenten als je luistert naar de specialisten die dagelijks met afvalwaterzuivering te maken hebben. Rivierwater en gezuiverd afvalwater bevatten namelijk (geringe hoeveelheden) giftige stoffen die niet weggezuiverd kunnen worden. Rode vlaggen voor Arseen of PFAS stoffen bijvoorbeeld. Maar ook voor hormonale stoffen. Wat zit er dan allemaal in het gezuiverd afvalwater dat vanuit West-Brabant in de Westerschelde wordt geloosd?

We informeren de lezer in de mei-editie over medicijnresten in afvalwater. In de editie van juni concentreren wij ons op PFAS hotspots en PFAS in het afvalwater.

Medicijnresten

In huishoudens, ziekenhuizen, verpleeghuizen en medisch-specialistische behandelcentra worden medicijnen benut die deels via de wasbakken en toiletten worden afgevoerd naar het riool. In een ziekenhuis gaat dat om een groot aantal verschillende chemische stoffen (want dat zijn medicijnen!). Tot voor kort werden in zes Nederlandse ziekenhuizen de stoffen nog in het ziekenhuis uit het afvalwater gefilterd. Aan de bron verwijderen is de meest duurzame, efficiënte, effectieve en kostenbesparende vorm van afvalwaterzuivering. 

Dat ging jarenlang goed tot 31 oktober 2023. Op 1 november werd namelijk de leverancier van de grotendeels biologisch werkende ziekenhuisfilters (Pharmafilter BV uit Rijsenhout) failliet verklaard. Het gevolg: vanaf 1 april 2024 loost bijvoorbeeld het ziekenhuis ZorgSaam in Terneuzen (net als vijf andere ziekenhuizen) haar afvalwater inclusief medicijnresten en giftige cytostatica (kankermedicatie) weer ongezuiverd richting rioolwaterzuiveringsinstallatie. 

Een Pharmafilter op een ziekenhuisterrein is een stevige investering (5 + miljoen euro). Meerdere ziekenhuizen (waaronder het Amphia ziekenhuis in Breda) hebben actueel dus een afvalwater probleem dat duurzaam en betaalbaar opgelost moet worden. De stichting die het intellectuele eigendom van de Pharmafilter beheert zit rustig te wachten op wat komen gaat onder het mom van: “Wij hebben een goede oplossing, jullie het geld. Zullen we ruilen?”

Wetgeving

Wat niet meehelpt is dat de Nederlandse wetgever directe lozers eigenlijk beschermt. Waterschappen worden belemmerd om strengere eisen te stellen omdat afvalwaterafvoer een recht is (zie waterforum). Er is slechts beperkt ruimte om tarieven te differentiëren naar vervuilingsgraad. Nu al is rijkswater (naar zee afvoerende rivieren zoals Rijn en Westerschelde) zwaarder met gifstoffen belast dan niet-rijkswater! Die stoffen komen niet alleen uit Nederland maar komen ook uit Zwitserland, Duitsland en België. Alleen een gezamenlijke Europese aanpak kan de op ons afstormende (afval)waterproblematiek dus effectief, efficiënt en duurzaam bestrijden. En daar wordt in Brussel inmiddels werk van gemaakt. 

Betrokken

CDA- Europarlementariër Tom Berendsen is tijdens zijn werkbezoek aan Rilland-Bath niet alleen bijgepraat maar wordt binnenkort ook door een team van waterzuivering specialisten (die de praktijk van alledag kennen) voorzien van een aandachtspuntenlijst. Opstellers van Europese wetgeving kunnen daar vervolgens uit putten. Een goed voorbeeld van Zeeuws en Brabants rentmeesterschap en echte betrokkenheid bij Europa!