De koe bij de horens vatten

WOUWSE PLANTAGE - Bijna iedereen kent de uitdrukking De koe bij de horens vatten’ wel. Maar dat is tegenwoordig niet zo makkelijk meer. Want de meeste koeien in Nederland zijn hoornloos. De Krant sprak weer met Roel Koolen uit Wouwse Plantage over zijn melkkoeien. Maar voorafgaande aan het interview keken we even terug op het januari-interview. Roel: “Wij hebben leuke en enthousiaste reacties gekregen.” Ook de redactie van De Krant kreeg positieve reacties. We gaan dus door met deze serie over de melkveehouderij. Hieronder de vragen voor en antwoorden van Roel.

Heb jij de koe weleens bij de horens gevat? Roel: “Ja hoor, een enkele keer in mijn jeugd. Maar mijn vader veel vaker. Vroeger werden de koeien tijdens het melken met een touw aan de horens vastgebonden in de grupstal. In de wei werden ze zo ook vastgebonden aan de melkmachine. Zelf heb ik toen ook wel bij koeien (waarvan de horens naar de schedel toe groeiden) een stukje hoorn af moeten kappen. Tegenwoordig zijn veel koeien hoornloos. Dat is het resultaat van een selectie- en fokprogramma. Voor kuddedieren zoals koeien kunnen scherpe hoorns een gezondheidsprobleem opleveren. Soms vechten koeien best heftig met elkaar (in de stal of in de wei) om de rangorde binnen de kudde duidelijk te maken. Zonder horens geen bloed en ook geen huidschade. Hoornloze koeien zijn trouwens beter af dan koeien die (weliswaar onder verdoving) onthoornd worden.”
Red.: Vandaar dat Zuivel NL en de dierenbescherming hebben afgesproken dat er uiterlijk in 2040 geen koeien meer onthoornd worden.

Waar kijk jij naar als je door de stal loopt? Roel: “Elke ochtend kijk ik eerst op mijn PC. Alle melkkoeien zijn namelijk uitgerust met een sensor die bij ons is gekoppeld aan een van de oormerken (dat elke koe in de EU verplicht moet dragen). Ik zie dan per koe een aantal data die een indruk geven van de koegezondheid. Wat wordt er dan gemeten en geregistreerd? De temperatuur van de koe (36-37 graden); het herkauw getal van de kauw brok (60x); de beweeglijkheid van de koe (zoals liggen, staan, vreten en drinken) en ook de tochtigheid (het moment dat de koe vruchtbaar is). Als de melkkoe goed in zijn vel zit dan zijn de cijfers goed. Maar ik kijk, als ik de stal doorloop, ook rond. Een koe die afwijkt in gedrag valt snel op. Driekwart van de koeien in de stal moet namelijk op enig moment rustig aan het herkauwen zijn. De rest loopt rond of staat bij de voer- of waterbak.”

Wat kenmerkt een gezonde melkkoe? Roel: “Een melkkoe moet een goede conditie hebben dus niet te vet maar ook niet te schraal. Zij moet goede benen hebben, om goed te kunnen liggen herkauwen, opstaan, staan grazen in de wei en lopen in de stal. Een strakke glanzende vacht (het haarkleed) is ook van belang bij melkvee. Voor jonge dieren met ruwe vachtharen is dat wat anders. Die worden in het najaar, als ze op stal gaan, eerst geschoren. Vergelijk het maar met mensen die in de winter hun jas uitdoen als ze binnenstappen. Heel belangrijk is de uiergezondheid. Elke zes weken wordt van elke melkkoe een melkmonster genomen en geanalyseerd. Het vet %, eiwit % en de melkkwaliteit (uitgedrukt in het z.g.n. celgetal) geven een goed beeld van de algemene gezondheid van de betreffende koe. Een gezonde boerenkoe is een koe die makkelijk functioneert, goed melk geeft en oud wordt. Wij hebben koeien die 11-12 jaar oud zijn. Totdat een koe ongeveer 2.5 jaar oud is kost zij alleen maar geld (fokken, voer en verzorging). Daarna brengt de koe, dankzij haar melkgift, geld op. Je hoopt dus dat de melkkoe zo lang mogelijk goed en goede melk geeft.”

Is klauwbekappen belangrijk? Als de klauwen van een koe loopproblemen opleveren dan is dat direct merkbaar in gang naar de voer- en waterbak en dus ook in de melkproductie. Roel: “Twee maal per jaar worden alle melkkoeien door twee klauwbekappers behandeld. Eenmaal per jaar doe ik dat zelf. Bijvoorbeeld bij het droogzetten van de koeien (Red.: 6 weken voor het afkalven). Maar ook bij een kreupel lopende koe die een zoolzweer heeft opgelopen door een steentje of door voedselproblemen. Dat is naar voor de koe en kost ook nog eens productie. Kreupelheid probeer je dus te voorkomen!”

Wat hebben jullie voor stal? Roel: “Wij hebben hier een ligboxenstal volgens de maatlat “Duurzame Veehouderij” en zijn op basis van EU-regelgeving een “Integraal Duurzame Veehouderij”. Dat zie je aan de afmetingen van de ligboxen, de loopruimtes, de drinkbakruimte en rubber matrassen in het ligdeel van de stal. Het voordeel van zo’n stal is minder rangorde in de kudde zodat jongvee de oudere bazige koe kan ontlopen. De rubber matten op de vloer zorgen ervoor dat de ondergrond van het liggedeelte voor de koeien niet hard, niet koud en goed droog is. Ze liggen zo lekker op het stro.”

Hebben jullie koeien namen? De vraag levert een brede glimlach op bij Roel. Roel: Wij hebben voor alle koeien familienamen. Onze beste koe is Reinhilde 96. Die komt uit de familielijn Reinhilde. Maar ook de naam van mijn echtgenote Bernice en onze dochter Fien tref je aan tussen onze melkkoeien. Elke naam heeft een volgnummer. Koe Ester 143 is de jongste in de Ester Stamboom. De stiertjes krijgen geen naam. “Die gaan altijd 14 dagen na hun geboorte op transport naar een stierenmester”.

Tot slot de kindervraag. Waarom is een koe altijd aan de diarree? Roel: In de wei eet de koe vers gras. Dat verteert sneller en levert dunne mest (een koeienflats) op. Maar dat is geen diarree! Is een koe ziek, dan spuit de stront eruit als water. Dan is het wel diarree. Is dat het geval (door bijvoorbeeld de overgang naar ander voer) dan geven we voer met meer structuur. Dan moet je aan gedroogd gras (hooi) denken. Dat helpt!