Het levensverhaal van joodse Frieda van Loon

ROOSENDAAL - REGIO - Onlangs heeft de Roosendaalse burgemeester Mark Buijs de stolpersteen met de naam van Frieda van Loon opnieuw geplaatst nabij het Gertrudis College, rechtsopvolger van de Middelbare Meisjesschool die Frieda in de oorlogsjaren bezocht. De Stolperstein was, vanwege bouwwerkzaamheden, tijdelijk in een gemeentelijk depot opgeslagen, maar is nu weer glimmend zichtbaar voor iedereen die het Gertrudis College bezoekt. 

Hopelijk zet deze steen passanten van de voordeur Vincentiusstraat 53 te Roosendaal aan het denken over… de noodzaak om democratische vrijheden te beschermen, niet te verslappen bij de bestrijding van discriminatie en onwettelijke vervolgingen een halt toe te roepen (juist in deze tijd!).
Frieda van Loon overleefde de oorlogsjaren 1940-1945 niet. Hoe haar leven is verlopen en plots op zeventienjarige leeftijd eindigde, leest u hieronder.

Het gezin van Loon. Frieda werd geboren op 22 oktober 1924 te Bergen op Zoom. Haar vader was Izak van Loon (Bergen op Zoom 24.10.1878 - 16.5.1940). Hij huwde op 25.4.1900 met Lena Kinsbergen met wie hij twee kinderen kreeg. Lena overleed in 1923. Vervolgens huwde hij op 15.1.1924 met Rosalie Poppelsdorf (Amsterdam 4.6.1890 - Roosendaal 8.3.1963). Zij is de moeder van Frieda. Frieda groeide op in Bergen Op Zoom en was leerlinge van de Middelbare Meisjesschool (MMS) in Roosendaal.

Vader van Loon. Izak/Isaac van Loon (Jitschak z.v. Asjer) was eigenaar van het “Concurrentiehuis” in de Bosstraat 34 te Bergen op Zoom. Het was een goed lopende manufacturenwinkel/textielzaak die tot op het eiland Tholen aan huis bezorgde. Al voor de Duitse bezetting ageert en bedreigt een fanatieke NSB’er (die iets verderop een café runt) vader Isaac van Loon met de woorden “Als ze komen, pakken ze jou het eerst!” Als Nederland in mei 1940 door de Duitse troepen wordt bezet raakt Isaac (dan 61 jaar oud) in paniek en verhangt hij zich in zijn winkel. Daar wordt hij door moeder en dochter gevonden. Hij wordt begraven op de Joodse begraafplaats aan de Bergsebaan 25 te Bergen op Zoom.

Discriminatie en vervolging. Moeder Rosalie van Loon moet verder zonder haar man. Zij voelt zich echter niet meer veilig in Bergen op Zoom. Op 10.1.1941 verplicht de bezetter de gemeenten tot formele registratie van joodse inwoners in het bevolkingsregister. Als op 1 september 1941 de Duitse bezetters afkondigen dat joodse scholieren geen toegang meer krijgen tot openbare scholen, moet Frieda van de MMS in Roosendaal af. De burgemeester van Roosendaal (Mr. Dr. Claudius Prinsen) probeert de precaire situatie op te lossen en pleit bij de Duitse autoriteiten voor continuering van haar schooljaar. Frieda is namelijk de enige joodse scholiere die ook nog eens in de eindexamenklas van het MMS zit. Als de Duitsers zijn verzoek niet inwilligen, verkiest moeder Rosalie een verblijf in Amsterdam boven Bergen op Zoom en vertrekt.

Amsterdam/Westerbork/Auschwitz. Moeder en dochter wonen op de Nieuwe Keizersgracht 68, 1e etage. Aan de Keizersgracht wonen veel joodse mensen. Hun namen (200!) staan vermeld op het monument Schaduwkade, tegenover het toenmalige woonhuis van Rosalie en Frieda. Vanaf 3 mei 1942 geldt de Duitse verplichting tot het dragen van de gele Jodenster. Als Frieda in augustus 1942 het door SS’ers afgezette Centraal Station van Amsterdam betreedt, wordt zij (per toeval) aangehouden. Frieda wordt, samen met 329 anderen, op 10.8.1942 vanuit Westerbork per trein naar Auschwitz getransporteerd. Ruim een maand later wordt zij op 30.9.1942 in Auschwitz vermoord. Zij is dan 17 jaar oud. In totaal worden 296 mensen van dit treintransport in Auschwitz vermoord.

Terug in Bergen op Zoom. Moeder Rosalie overleeft de oorlogsjaren en keert na de oorlog terug in Bergen op Zoom. Zij huwt slager Van Egeraat uit de Boschstraat. Frieda’s stiefbroer Andries van Loon (en zijn echtgenote Rosa Rodrigues Pereira) en stiefzus Marianna van Loon worden in april 1943 vermoord in Sobibor.

De naam van Frieda van Loon is op meerdere monumenten (Bergen op Zoom, Roosendaal, Amsterdam, ‘s-Gravenhage), in (gedenk)boeken, publicaties en op internet terug te vinden.

Bronnen:
Joods monument.nl
Traces of War
Wikipedia
Erfgoed Brabant
Academie Netwerk oorlogsbronnen
Website Nationaal Comité 4 en 5 mei.
Stenenarchief.nl