Klaar voor de toekomst door Samen Leren in de Wijk

ROOSENDAAL/WOUW - Al jaren neemt de zorg letterlijk en figuurlijk toe; er zijn steeds minder zorgprofessionals ten opzichte van de ouder wordende bevolking. Hoe lossen we dat probleem op? “Niet door af te wachten”, zegt Joke Voermans namens Kruisvereniging West-Brabant stellig. “Actief als we zijn in de wijken, weten wij wat daar speelt. Hierop sluiten wij aan met Samen Leren in de Wijk, een initiatief dat de bewoners stimuleert en helpt regie te nemen over hun eigen leven. Door nu kennis en ervaringen met elkaar te delen, bevorder je zelfredzaamheid in de toekomst.” 

Kijkend naar de geschiedenis van de Kruisvereniging West-Brabant blijken de woorden van Joke Voermans tevens van toepassing op de organisatie zelf. Want terwijl alle overige kruisverenigingen zijn opgeheven, is die in West-Brabant, samen met de kruisvereniging in de Achterhoek, als enige nog actief. En hoe! Neem het initiatief Samen Leren in de Wijk; dat blijkt een groot succes. “De verschillende informatiebijeenkomsten die we organiseren in de wijken worden ontzettend goed bezocht”, aldus Joke. “Kennelijk spelen we daarmee in op een grote behoefte en bereiken we wat we altijd beoogd hebben: dicht bij de mensen staan. En dat is precies wat wij aan het doen zijn. Wij leren SAMEN in de wijk, van en met elkaar… Niet door achterover te leunen en af te wachten wat er de komende 10 jaar in het zorglandschap gaat gebeuren, maar door actie te ondernemen. Samen gaan we op zoek naar de vragen die er leven op het gebied van zorg, welzijn en wonen binnen de wijk en sluiten hierop aan. Als burgerinitiatief richten we ons op de burgers in de wijk. Wij zorgen voor elkaar, door onze kennis en kunde met elkaar te delen. Zo kunnen wij onze naasten, familieleden, goede buren of wijkbewoners steunen in de zorg die op dat moment nodig is.”

Wijkzuster

“De zorg in de wijken hebben in de loop der tijd veel veranderingen ondergaan”, stipt Joke aan.
“Vroeger was er de wijkzuster die op haar Solex door de buurt reed en alle bewoners kende. Waren langdurig de gordijnen op een bepaald adres gesloten, dan viel haar dat op en werd er gecheckt of alles in orde was. Zij vormde als het ware de oren en ogen van de wijk en sprak de taal van de buurt. Haar aanwezigheid werkte dus tevens preventief. Met de oprichting van de Landelijke Vereniging Thuiszorg in 1996 verdwenen niet alleen zowat alle kruisverenigingen maar ook de wijkzusters die een stuk zichtbaarder waren dan de wijkverpleegkundigen die ervoor in de plaats kwamen. De zorg is door de ingreep eind jaren ‘90 door de overheid onpersoonlijker geworden. Er is geen tijd meer voor een kopje koffie met de wijkzuster aan de keukentafel, waar je samen in goed vertrouwen met je vragen terecht kan. Nu wordt alles gestuurd vanuit declarabele uren, daar waar zorg gaat om het samen zoeken naar mogelijke oplossingen. Op verzoek van onze leden startten wij een campagne om de wijkzuster terug te krijgen in het straatbeeld. Dat lukte met steun van Jet Bussemaker en een aantal thuiszorginstellingen. Op een gegeven moment waren er zelfs 72 wijkzusters in dienst van de meewerkende zorginstellingen. Wat we echter sinds een aantal jaren zien is dat de wijkzusters onvoldoende ruimte hebben om hun preventieve rol te vervullen. Aandacht voor de collectieve preventie is daardoor totaal afwezig in de wijken.”

Gepersonaliseerd onderwijs 

Toch heeft Kruisvereniging West-Brabant meerdere manieren gevonden om de zorg in de wijken toegankelijker te maken. Daar gaat een kleine uitleg aan vooraf.
“Studenten en zorginstellingen gaven aan dat de zorgopleiding te ver af stond van de alledaagse praktijk. Wij kwamen tot de conclusie dat de (mbo) opleidingen die er zijn niet meer aansloten bij waar wij voor staan. Dus gingen wij in gesprek met de bestaande scholen om deze ervan te overtuigen om uit te gaan van de ontwikkelingen die wij zelf zagen gebeuren in de wijk en daarmee in te spelen op de vraag vanuit de burger. Met dit initiatief was Samen Leren in de Wijk geboren. Samen betekent dat zorgvragers, inwoners van de wijk, mantelzorgers en vrijwilligers met en van elkaar leren om te helpen en ondersteunen in de zorgvragen die in de wijk leven. Uiteraard speelt daarbij ook de wijkzuster een heel belangrijke rol. Landelijk wordt hier al naar gekeken en we krijgen veel vragen van instellingen en mensen die deze radicale vernieuwing van scholing zien als een wenselijke toekomstige ontwikkeling. Het was ons meteen duidelijk dat de inwoners daar ook bij betrokken moesten worden. Zij zijn tenslotte de opdrachtgever. Zonder hen geen zorg.”

Kruisbestuiving

“Aangezien Kennisdeling-onderwijs uitgaat van de behoeftes die leven in de wijken, zijn wij de wijken ingegaan en hebben we de bewoners gevraagd: waar loopt u tegenaan? Wat heeft u nodig om zo lang mogelijk zelfstandig en prettig te kunnen blijven wonen? Deze contacten zijn stuk voor stuk gebaseerd op gelijkwaardigheid, vertrouwen, respect en wederkerigheid. Dit zijn de principes van de grondhouding, passend bij de leefwereldbenadering die de kruisvereniging voorstaat. Het zijn gesprekken van mens tot mens waarbij de professional net zoveel leert van de wijkbewoner als andersom. Op basis van alle informatie die we vergaard hebben, zijn we vorig jaar september gestart met twee programma’s, bedoeld voor de wijkbewoners, vrijwilligers en mantelzorgers. Het eerste programma betreft ziekenverzorging thuis, bestaande uit 8 bijeenkomsten. Na het volgen ervan heb je kennis van die onderwerpen op dienstverlener niveau 2. Het tweede programma is gericht op zelfstandig wonen en leven, met alledaagse thema’s als pret met je budget, bewegen met plezier, omgaan met dementie en dergelijke. Tijdens deze bijeenkomsten delen zorgprofessionals, waaronder specialisten en wijkverpleegkundigen, maar ook burgers als ervaringsdeskundigen hun expertise. Voor degenen die wel behoefte hebben aan deze informatie maar liever niet de bijeenkomsten bezoeken, is het goed te weten dat we ook thuis uitleg en instructies komen geven.”

In vertrouwen

“De sfeer tijdens de bijeenkomsten die we organiseren is ontzettend fijn. Mensen voelen zich veilig omdat ze merken dat er integer wordt omgegaan met wat er in vertrouwen gedeeld wordt. Enkele weken geleden bijvoorbeeld was er een bijeenkomst over Parkinson in de Geerhoek in Wouw, waarbij parkinsonverpleegkundige Wendy Mariën uitgebreid inging op dit onderwerp. Die bijeenkomst was bijzonder mooi en indrukwekkend. Iedereen voelde zich gehoord en gezien. In december komt ze nog een keer in de Geerhoek over ditzelfde onderwerp praten. Een casemanager vroeg ons laatst hoe het toch komt dat wij zoveel mensen weten te bereiken. Hij zag namelijk een hoop mensen op onze bijeenkomst die hij nooit eerder in het Alzheimercafé had gezien. Daaruit blijkt maar weer hoe laagdrempelig we zijn. Voor betrokkenen is het een hele stap om naar het Alzheimercafé te gaan. Bovendien vormen onze bijeenkomsten kennelijk -én terecht- een uitnodiging voor bewoners die meer informatie willen omdat ze geruststelling en/of steun zoeken omdat ze een naaste hebben met een vorm van dementie. Bovendien is de kruisvereniging nog steeds een sterk merk wat erkend wordt door de burgers. Met het voeren van het Kruiswerk Keurmerk wordt kwaliteit geborgd. Naast dementie zijn er bijeenkomsten met thema’s als omgaan met een beroerte, diabetes, voeding enzovoorts. Op onze website www.dekruisvereniging.nl staat onder het kopje ‘bijeenkomsten’ een digitale agenda met alle onderwerpen, data en locaties.”

Kruismobiel

“Uiteraard zouden we al dit werk niet kunnen doen zonder de hulp van onze bevlogen Kruiswerkvrijwilligers”, vindt Joke belangrijk om te zeggen. “Ook op dat vlak zijn we voortdurend in beweging. Zo zijn we een pilot gestart, waarbij Toos en Andrea in verschillende wijken in Roosendaal en Wouw de bewoners vragen waarin de kruisvereniging nog meer kan betekenen. Daarmee vullen ze een deel in van de rol die vroeger de wijkzuster vervulde. Zij worden daarin ondersteund door gepensioneerde wijkzusters die heel wat ervaring meebrengen. Met onze opvallende tuktuk, de zogeheten Kruismobiel, trekken zij de wijk in. Dit doen zij één keer per maand, op een zaterdag. Ze nemen dan bijvoorbeeld soep mee die ze uitdelen en hulpmiddelen die zij demonstreren en waarover zij uitleg geven. Die kunnen het leven een stuk gemakkelijker maken, waardoor men langer zelfstandig thuis kan blijven wonen. Soms zijn hulpmiddelen, om wat voor reden dan ook, niet meer nodig. Deze kan men brengen naar onze Kruiswijkdoorgeefwinkel. We hadden er al één in Fijnaart en op 28 november openen we de tweede vestiging in de Kruiskerk in Roosendaal.”

Ontmoetingsplek

Alle activiteiten en inspanningen hebben ertoe geleid dat het ledenaantal van de Kruisvereniging nog steeds toeneemt.
“De meeste leden zijn tussen de 62 en 92 jaar, maar wij zijn er voor alle leeftijden”, benadrukt Joke. “Persoonlijk vind ik het fantastisch dat de bijeenkomsten zo goed worden bezocht. Ik zie het als mijn missie om zoveel mogelijk mensen samen te brengen die in hun kennis en kunde willen delen zodat die meteen toepasbaar zijn in de alledaagse praktijk in de wijk. Want wil je de regie houden over je eigen leven dan moet je weten hoe je moet acteren als je iets gaat mankeren, zeggen wij altijd. De tools hiervoor reikt onze kruisvereniging je aan. De bijeenkomsten zijn niet alleen leerzaam, ze vormen ook een ontmoetingsplaats. Zo benaderden Elly Scheepers en Willem van den Hoek ons met de vraag of zij een kookclub mochten oprichten, speciaal voor diabetici. Natuurlijk mag dat! Dat soort initiatieven juichen we alleen maar toe. Hartverwarmend is het eveneens om te zien hoeveel energie de vrijwilligers geven maar ook krijgen uit de contacten met de wijkbewoners. Kruisvereniging West-Brabant durft anders te denken, anders te leren en anders te doen. En daarmee brengen we heel veel mensen dicht bij elkaar en maken we samen met de burgers de zorg anders…”