Mest hoopt zich op

REGIO - Een groot aantal boeren in West-Brabant maar ook daarbuiten kijkt dagelijks met een zorgelijke blik naar het meerdaagse weerbericht. Veel landbouwgrond, zowel grasland als akkerland, is door en door nat. Op lager gelegen percelen blijft het water zelfs boven op het maaiveld liggen.

Iedereen die weet hoe zwaar een tractor tegenwoordig weegt begrijpt waarom de akkerbouwers wachten op droger weer (met zon en wind). Maar de buien blijven maar komen. Wel goed voor de natuur en de grondwaterstand (die zo herstelt van eerdere extreme droogte) maar minder voor agrarisch Nederland. Je ziet nu al dat boeren niet afwachten. Er verschijnen op allerlei plaatsen in West-Brabant grote rollen drainagebuizen die binnenkort voor een betere ontwatering en daarmee toegankelijkheid van percelen bij aanhoudend nat weer moeten zorgen. Deels is dit wel een vervanging van 25-30 jaar oude drainagesystemen. Maar toch.

Ploegen, zaaien en poten

Op de hoger gelegen drogere zandgronden in West-Brabant kan nog wel worden geploegd en is planten - denk dan aan broccoli en andere koolplanten, vollegrond aardbeien - mogelijk. Op de lager gelegen natte percelen en kleigronden is ploegen, zaaien en poten bijna niet te doen. Pootaardappels blijven dus langer bij de pootgoedteler in de koeling. Het zaaigoed zoals maïs, suikerbieten en cichorei blijft in de schuur wachten op beter weer. Voor half mei, is de verwachting, kan er niet gezaaid worden. Dat is trouwens geen unicum: in 1983 werden de suikerbieten rond 15 juni pas ingezaaid. Voor de akkerbouwers en telers hoopt het uitgestelde werk zich echter wel op. De maanden mei en juni worden zo nog druk voor de boeren!

Oogsten

Een paar weken geleden werd ook nog eens zichtbaar dat de oogst eind 2023 ook niet zonder problemen kon worden afgerond. Vlak bij de Bulkenaar in Roosendaal werden in maart 2024 nog aardappelen geoogst. Dat was een modderige bedoening waarbij een kleine natte hoek met aardappelen alsnog in de grond is achtergebleven.

Mestafvoer

Het voorjaar van 2023 was ook nat. De mestkelders konden daardoor niet volledig worden geleegd. Dat zou alsnog kunnen in het najaar. Na de warme zomerperiode was ook het naseizoen van 2023 nat. De mestvoorraad is inmiddels (begin mei 2024) flink opgelopen. Er is sprake van een marktoverschot. De mest kan namelijk niet in voldoende mate over het land worden uitgereden. Dat is deels door het weer veroorzaakt maar ook door veranderde regelgeving. In heel Nederland is 60.000 hectare minder grond (de z.g.n. bufferstroken) voor het uitrijden van mest beschikbaar. De derogatie (tijdelijke afwijking van de mestnorm in Nederland) is ook afgeschaft. In de praktijk mag nu nog maar 170 kg in plaats van 230 kg dierlijke mest per hectare worden ingebracht (een min van 60 kg per hectare). De mestruimte is zo tussen de 5% en 10% verminderd. Tot slot wordt Nederlandse landbouwgrond als nitraat verontreinigd (NV) gebied betiteld. In 2024 mag daarom 5% minder mest worden uitgereden; in 2025 loopt dat percentage op naar 20%! Het nog altijd op te lossen mestprobleem is hiermee opnieuw voor de buitenwereld zichtbaar. Landbouwminister Gerrit Braks zegti in de 80er jaren over het mestprobleem: “Dit is binnen enkele jaren opgelost door fabrieksmatige verwerking tot mestkorrels en aansluitende export.”!

Kosten

Mest die niet op het eigen land kan worden uitgereden werd in voorgaande jaren opgekocht door mesthandelaren. Voor degenen die geen idee hebben hoeveel kostbare mest een dier per jaar produceert, hierbij een rekenvoorbeeld: een varken produceert 1 ton mest. Een ton mest afvoeren kost een boer (afhankelijk van de marktomstandigheden) al snel zo’n 18 tot 28 euro. Bij 1000 varkens in de stal is dat een jaarlijkse post van 18.000-28.000 euro.

Oplossing mestoverschot

Actueel is er een mestoverschot in de markt. Er zijn al handelaren die de mest niet willen hebben! Het mestprobleem zal naar verwachting alleen maar groter worden. Oude plannen voor een biomineralen/mestfabriek in Roosendaal (naast de PreZero afvalenergiecentrale) komen in 2024 weer even in gedachten.
Enkele jaren geleden werd namelijk in Roosendaal gesproken over de verwerking van mest tot mestkorrels voor de export. Dat zou ook nu weleens een acceptabele oplossingsrichting kunnen zijn. Door meststoffen industrieel te scheiden in fosfaat (een eindige grondstof!) en stikstof kunnen meerdere problemen worden opgelost. Geschatte kosten: 28 euro per ton!
De verontreiniging van oppervlaktewater en grondwater kan zo worden teruggedrongen. Stank/geuroverlast is in Roosendaal (2021) echter een doorslaggevend bezwaar tegen de mestfabriek geweest. De destijds door de gemeenteraad verleende vergunning werd alsnog, na een RVS procedure, vernietigd. In Roosendaal is de gemeenteraad nu in meerderheid tegen zo’n vestiging. Er staat dus geen nieuw hoofdpijndossier in de steigers voor de aantredende Roosendaalse burgemeester Mark Buijs.

Mestverwerking elders

Of de provincie Noord-Brabant inmiddels haar toegezegde studie naar een geschikte locatie voor een nieuwe mestverwerker elders (capaciteit 140.000 ton natte mest) heeft afgerond, is onbekend.