Het heilig boontje

Ik weet zeker dat er enkele lezers zijn die door de kop van dit verhaal zijn gaan lezen. Wie is het heilig boontje? Nu, als je verder leest, kom je dat te weten. Maar eerst iets over de geschiedenis van de peulvrucht. Want deze groentesoort was in Nederland en Vlaanderen vele eeuwen een van de belangrijkste voedselbronnen. Rond het jaar 1800 werd, door de langzame introductie van de aardappel, de peulvrucht in stapjes uit het menu verdreven. Inmiddels zijn diverse peulvruchten weer helemaal hip! Dat is vooral vanwege de gewijzigde samenstelling van de bevolking, lokale teelt, de terechte gezondheidsclaims van dit plantaardig voedsel en de vele maaltijdvariaties die vandaag de dag mogelijk zijn. 

Niks nieuws of wel? De ouderen onder de lezers zullen zich nog goed kunnen herinneren dat zij tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw regelmatig (gedroogde) peulvruchten zoals witte met gezouten groene bonen, bruine bonen, capucijners, erwtjes (uit blik), verse peulen en nog vele anderen peulvruchten aten tijdens de avondmaaltijd. Peulvruchten waren heel voedzame krachtspijzen en niet al te duur. Maar jongere lezers kennen vaak de historie en de (gezondheids)waarde van de peulvrucht niet. Dat mag en kan beter. We gaan daarom eerst even ver terugkijken. 

Peulvruchten nog maar kort in het verdomhoekje.  Wilde erwten werden al ruim 46.000 jaar geleden gegeten door Neanderthalers. Meer dan 2000 jaar geleden werden peulvruchten vanuit Centraal Azië via de Middellandse zee in Noord-Europa geïntroduceerd als voedselbron. Dat is in latere eeuwen tot zeer recent zo gebleven. Met de toename van de welvaart na WO2, de afname van de grote gezinnen en toename van kantoorarbeid wijzigde ook het eetpatroon binnen gezinnen. De warme maaltijd verhuisde bij de meeste gezinnen naar de avond. Voedsel uit vakantielanden (pizza, spaghetti, pasta’s) en landen van herkomst (rijst, zoete aardappel, durumtarwe) werd meer en meer omarmd. De ouderwetse peulvruchten kregen een bijrol. Door afnemende consumentenvraag daalde ook de lokale productie. Die was sowieso al erg arbeidsintensief en daardoor niet voldoende concurrerend met industrieel voedsel. 

Populair bij insecten en tot voor enkele decennia bij mensen. Peulvruchten behoren tot de vlinderbloemigen. Voor bijen, hommels en andere bestuivers zijn het aantrekkelijke bloemen. Voor mensen was de lange bewaring van de zaden/vruchten na de oogst (in gedroogde vorm) een groot pluspunt. Peulvruchten bleven lang houdbaar en zijn een rijke eiwitbron. Met name tijdens periodes van regelmatig terugkerende voedselschaarste in de winter en het voorjaar waren ze vroeger van groot belang om deze maanden gezond te overleven. Ze waren maandenlang het hoofdbestanddeel van de middagmaaltijd (vroeger werd er rond 12.00 uur altijd warm gegeten!). Denk bijvoorbeeld even aan de dikke erwtensoep van oma. Sommigen dromen daar nog weleens van (“Heeeerlijk!), anderen hebben er nachtmerries aan overgehouden (“vol vetlellen”). 

Heilig boontje. Witte bonen waren ook vleesvervangers op kerkelijk vastgestelde vastendagen. De witte bonen hadden een roodbruine tekening (in de vorm van een engel, vogel of monstrans) rondom het naveltje van de boon. Zo kwam de term “Heilig boontje” in zwang. Met een “verheven waarde” heeft het in dit geval dus weinig te maken. 

Geneeskrachtig. Wat weinig mensen weten is dat aan peulvruchten ook een geneeskrachtige werking wordt toegeschreven. Al in 1554 werd hierover door geneesheer en botanicus Rembert Dodoens geschreven in zijn “Cruijdeboeck”. 

Europese stimulans. Sinds 1978 stimuleert de EU financieel de aanbouw van peulvruchten. Daardoor is langzamerhand de standaard peulvrucht (maar ook de tuinboon, lupine, linzen, kikkererwt en veldboon) weer in het schap te vinden bij groente speciaalzaken en supermarkten. Het totale aanbod is inmiddels meer dan verviervoudigd. Niet alle teelten komen onbewerkt op de markt. Er worden nog altijd veel peulvruchten industrieel verwerkt tot bakproduct of (voor)bewerkt voor diverse verpakkingsvormen zoals peulvruchten in blik, glas of gedroogd en vervolgens verpakt in papieren en kartonnen verpakkingen. Daarmee wordt ingespeeld op enkele belangrijke trends voor werkenden: gezond, genieten, gemak en vlug op tafel! 

Nu weer hip! Zijn er “eigentijdse” recepten? Zeker! Een voorbeeld van een nieuwe toepassing is de spread van gele boon. Inmiddels is er ook een groot aantal recepten ontwikkeld door chefs van gerenommeerde (sterren!) restaurants). De echte fijnproevers en bewust etende consumenten zijn namelijk al lang overtuigd van de grote plussen van de peulvruchten: ze zijn lekker, gezond, duurzaam en voedzaam. En prima te benutten voor complete en aantrekkelijke maaltijden (zowel qua smaak als presentatie). 

Waar vind ik die recepten? Wil je binnenkort eens enkele lekkere peulvruchtrecepten op tafel zetten (zomerkost!)? Kijk dan eens op www.peulvruchten.nl , www.leukerecepten.nl, www.gezondleven.be, www.miljuschka.nl of www.brendakookt.nl. Elke supermarkt in Nederland en België heeft trouwens ook meerdere peulvruchtrecepten op hun site of in hun maandblad geplaatst. Voldoende inspiratie dus ……

Smakelijk, gezond en betaalbaar eten maar!