Meteo - hoek: Wolken (deel 2)

Wie op een zonnige dag omhoog kijkt, ziet vaak witte stapelwolken verschijnen. Deze wolken noemen we cumulus (Latijn voor: stapel). Ze bevinden zich meestal op een hoogte tussen ongeveer 500 meter en 2 kilometer en behoren tot de bekendste wolken die we kennen. 

Vaak verschijnen de eerste cumuluswolken tegen het einde van de ochtend. In de middag kunnen ze verder uitgroeien doordat de zon de bodem blijft opwarmen. Tegen de avond verdwijnen ze meestal weer, omdat de bodem afkoelt en de opstijgende warme lucht verdwijnt. Ze lijken op plukken watten, met een opvallend vlakke onderkant en een bolle bovenkant. Cumuluswolken ontstaan doordat de zon het aardoppervlak verwarmt. De warme lucht stijgt op, koelt onderweg af en bereikt uiteindelijk het dauwpunt: de temperatuur waarbij waterdamp condenseert tot miljoenen kleine waterdruppeltjes. Pas vanaf dat moment wordt de wolk zichtbaar. De vlakke onderkant van een cumulus is daarom geen toeval. Op die hoogte is de opstijgende lucht precies voldoende afgekoeld om het dauwpunt te bereiken. Vanaf dat niveau begint de condensatie en ontstaat de wolkenbasis. De hoogte van die wolkenbasis is verrassend goed te schatten. Trek de dauwpunttemperatuur af van de luchttemperatuur en vermenigvuldig het verschil met ongeveer 125. De uitkomst geeft een goede benadering van de hoogte van de wolkenbasis in meters. Bij een temperatuur van 24 °C en een dauwpunt van 12 °C ligt de wolkenbasis bijvoorbeeld rond 1500 meter. Op Weerblik.nl zijn de actuele temperatuur en het dauwpunt naast elkaar te zien. Hoe kleiner het verschil tussen beide waarden, hoe lager de wolkenbasis meestal ligt. Niet iedere stapelwolk blijft klein. Een Cumulus Humilis (foto 1) is de vriendelijke “mooiweerwolk” zonder neerslag. Groeit de wolk uit tot een Cumulus Mediocris (foto 2), dan neemt de kans op een bui toe. Ontwikkelt hij zich verder tot een Cumulus Congestus (foto 3), dan is de atmosfeer onstabiel geworden en kunnen stevige regen- of onweersbuien ontstaan. Over deze indrukwekkende wolk later meer. Kijk dus niet alleen óf er stapelwolken zijn, maar ook hoe ze zich ontwikkelen. Juist daarin schuilt vaak de eerste aanwijzing voor het weer dat nog gaat komen.

Joost Hendriks