Het gras van de boer wordt (nog) groener!

REGO WOUW - Nee, dit keer geen verhaal over de buren waar het gras altijd groener lijkt. De Krant kwam in contact met agrarisch ondernemers die met gras en (melk)koeien hun boterham verdienen. Al snel bleek dat er veel te vertellen is over zoiets simpels als gras. Nou ja, simpel? Helemaal niet! Allerlei begrippen zoals Droge stof percentage, NDF (maat voor de hoeveelheid celwanden), VEM (Voeder Melk Eenheid), graskuil, zomerkuil, onbestendig en bestendig eiwit, najaar snede, et cetera kwamen langs.

Veevoer

Goed veevoer is van groot belang voor een goede bedrijfsvoering. Voor veehouders niets nieuws, maar de gewone burger in een stadswijk weet weinig tot niets van het dagelijks dieet van een melkkoe. Dat dieet bestaat voor ongeveer 60% uit gras en 40% uit maïs. Dagelijks wordt dit dieet nog aangevuld met brokken (als de koe tijdens het melken in de stal staat). In het geval dat er sprake is van een eiwittekort, voert de boer zijn melkkoeien nog wat bij met sojaschroot of een eiwitaanvulling van Protiplus. Maar koeien geven de voorkeur aan lekker smakend frisgroen en gevarieerd grasland.

Grasland bij de boerderij

De meeste melkboeren hebben in de directe nabijheid van hun boerderij (met melkstal) grasland. Daar lopen de koeien gedurende een deel van het jaar te grazen. Tijdens de koude en natte wintermaanden staan de koeien meestal op stal en eten ze hun z.g.n. winterrantsoen (mais en hooi en/of gras dat eerder in het seizoen is gemaaid, ingedroogd en in grote kunststof balen is opgeslagen of in de kuil is bewaard). In het voorjaar wordt, zo tegen begin mei, de eerste snee gras gemaaid. De eerste en tweede snee gras geeft de beste voedingswaarde en is dus als bewaargras zeer geschikt. 

Daarna wordt het gras voor de winterperiode (afhankelijk van het weer) elke 4 weken gesneden/gemaaid. Daarover was onder boeren in het natte voorjaar van 2024 trouwens wel veel discussie. Het lange najaarsgras had overwinterd. In combinatie met de natte voorjaarssnede zou dat de kwaliteit van de kuilen negatief beïnvloeden en daarmee het eiwit (dat in de koeienpens wordt afgebroken) onbestendig maken. Door te combineren met gerst en geconserveerde maïs kon (volgens insiders) de eiwitbalans echter worden hersteld.

Melken

Gedurende de zomer tot in de late herfst staan de zwart-witte melkkoeien (meestal van het ras Holstein) en roodbonte koeien lekker buiten. Gemolken wordt er binnen in de stal. Op wisselende tijden trekken de koeien naar de stal om volautomatisch gemolken te worden door de melkrobot. De beloning volgt na het melken in de vorm van brokken. 

Nu ik dit schrijf herinner ik mij dat ik rond 1965 zelf de koeien, na het ochtend- en avondmelken in de weide, beloonde met koeienkoeken (en er zelf ook wel eens een hapje van nam!).

Gras is gras

Nu, dat is een misverstand. In Nederland en België is veel grasland eenvormig met het Engelse raaigras als dominante grassoort. Degenen die weleens in Zuid-Duitsland, Oostenrijk, Italië of Zwitserland hebben rondgewandeld weten dat daar het grasland er veel bloemiger bij ligt. Grote aantallen kruiden, diverse grassen, bloemen en klaver zorgen voor een kleurrijke soortenrijkdom (en lekkere melk!). Inmiddels zijn ook in Nederland en België veel boeren tot het inzicht gekomen dat soortenrijkdom belangrijk is. Daarom is er sinds 2020 een gezamenlijke campagne van de stichting Urgenda en LTO Nederland die streeft naar 1001 hectare kruidenrijk grasland. Een groot succes want meer dan 10% van de melkveehouders (met in totaal 10.000 ha) is overgegaan op biodivers grasland. Dat grasland heeft meerdere voordelen: het bindt stikstof goed, de uitstoot van CO2 neemt af, de bodemgezondheid (zowel ondergronds als bovengronds) neemt toe en de grond is beter bestand tegen droogte door een hoger waterbergend vermogen. Maar ook levert het de grazers extra eiwit en (niet onbelangrijk) geeft het vlinders, insecten en weidevogels meer overlevingskansen doordat het gebruik van dure chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest met zo’n 75% afneemt. Gezond voor de koe, goed voor het milieu en ook positief voor een gezonde agrarische bedrijfsvoering dus.

Graszaad is een kostenpost

Regulier raaigras zaad is relatief goedkoop. Het mengsel van kruidenrijk graszaad is duurder. Vandaar dat de rijksoverheid, provincies en gemeenten de deelnemers aan het project “1001 ha kruidenrijk grasland” een subsidie van 150 euro per hectare (met een maximum van 3 ha per bedrijf) toekennen. Daardoor is dit laatste gras concurrerend met raaigras en wordt de overgang makkelijker. Wel moeten de boeren hun bedrijfsvoering aanpassen om de kruiden tot volle wasdom te brengen. Inmiddels kunnen ook akkerbouwers korting krijgen op soortenrijke groenbemestermengsels. Een bijzonder positieve ontwikkeling op het ons omringende platteland dus!

Proefvelden

Recent was De Krant aanwezig bij een bijeenkomst in Horendonk waar Belgische en Nederlandse boeren bijeen waren. Meerdere proefvelden met diverse grassen konden worden bekeken. Het verschil was direct goed te zien. Bij het kruidenrijke gras liep zelfs bij onze fotograaf het water in de mond (zo lekker fris en uitnodigend lag dit gras erbij!).
Wat bepaalt nu de keuze voor het ene of het andere gras? Wij gingen “de boer op” met deze vraag en interviewden Niek Mangelaars van Zuivelhoeve Zwanenburg, gevestigd aan de Zwanenburgstraat 5 te Roosendaal. Hij heeft recent 7 hectare kruidenrijk graszaad gezaaid.

Waarom? 

Niek: “We hebben door kruidenrijk gras bij droogte naar verwachting meer opbrengst dan bij Engels raaigras. Daarnaast levert dit grasmengsel een betere bodemkwaliteit en biodiversiteit op. Het kruidenrijk gras is ook beter voor onze melkkoeien en uiteindelijk ook voor de mens die de melk(producten) van deze koeien consumeert. Er is een ‘maar’ op te noemen. We krijgen nu ook te maken met ongewenste kruiden die slecht zijn voor onze koeien. Die zullen we handmatig moeten verwijderen.”