Saharastof boven Nederland

Afgelopen periode werden we soms verrast door een vreemde waas in de lucht. De zon leek doffer, de lucht gelig, en bij zonsondergang kleurde de hemel spectaculair rood. Later ontdekten we dat auto’s en tuinmeubelen bedekt waren met een dun laagje fijn zand. Dat fenomeen heet Saharastof. 

Het ontstaat duizenden kilometers verderop. In de Sahara, de grootste woestijn ter wereld, kunnen stevige winden enorme hoeveelheden stofdeeltjes de lucht in blazen. Vooral in het voorjaar en de zomer, wanneer de zon de woestijnbodem sterk verhit, ontstaan turbulente luchtstromingen. Het zand wordt dan tot wel vijf kilometer hoog de atmosfeer in getild. Eenmaal in de hogere luchtlagen kan dit stof met de stromingen duizenden kilometers worden meegevoerd. Soms gaat de reis richting Zuid-Amerika, waar het zelfs invloed heeft op het Amazonegebied. In andere gevallen bereikt het stof West-Europa, inclusief Nederland. Wanneer dat gebeurt, merken we dat meteen. Overdag lijkt de lucht melkachtig en minder helder. De zon schijnt wel, maar voelt zwakker. Vooral tijdens zonsopkomst en zonsondergang kan de hemel vuurrood kleuren, omdat het stof het zonlicht extra verstrooit. Valt er regen, dan spoelen de deeltjes naar beneden. Plots zie je roestbruine vlekken op ramen, auto’s en zelfs op wasgoed dat buiten hangt. Saharastof is op zichzelf niet gevaarlijk, maar in hogere concentraties kan het de luchtkwaliteit verslechteren. Mensen met luchtwegklachten merken soms dat hun ademhaling wat zwaarder gaat. Ook wetenschappers volgen Saharastof nauwkeurig, omdat het niet alleen onze lucht kleurt, maar ook een rol speelt in het klimaat. Het reflecteert zonlicht en beïnvloedt zelfs de groei van wolken. Naast het visuele effect heeft Saharastof ook een verrassend nut: de mineralen in het stof werken als meststof voor oceanen en regenwouden. Zo voedt de Sahara zelfs de natuur op duizenden kilometers afstand. Zo herinnert de woestijn zich bij ons. Het is bijzonder te bedenken dat de lucht die wij inademen soms een reis van duizenden kilometers achter de rug heeft. Een stukje Sahara op ons dak of terras is dus niet zomaar vuil, maar het bewijs van een indrukwekkend natuurverschijnsel.

Joost Hendriks