Op weg naar de zilveren fanfare (1874-1899)

WOUW - Dit jaar viert harmonie ‘Oranje’ uit Wouw het 150-jarig jubileum. Maar waarom werd juist in 1874 die vereniging opgericht? Een vraag die niet zo eenvoudig te beantwoorden is, want het verenigingsarchief verschaft geen duidelijkheid over de activiteiten uit de oprichtingsperiode.

Maar de krant biedt uitkomst. In 1899 bestaat de vereniging 25 jaar en dagblad ‘De Avondster’ van dinsdag 4 juli 1899 wijdt een paginagroot artikel aan het ‘Wouw­sche festi­val’. In dit artikel schrijft een journalist dat de viering van het zilve­ren regeringsjubileum van koning Willem III op 12 mei 1874 de aan­leiding vormde tot de oprich­ting van de vereniging. Net als in veel plaatsen in Nederland, wordt dan in Wouw feest gevierd. Na het feest menen enkele notabelen uit de Wouwse bevolking dat het, zonder muziek, maar een ’koud’ feest was. Daar wil men verandering in brengen en J.G. Juten, Constant Philips en C. Aarden steken de koppen bij elkaar om in Wouw een harmonie van de grond te krijgen.

Zij roepen een ‘commissie van rege­ling van de nieuw opgerichte harmonie’ in het leven. De naam ‘Oranje’ ligt voor het nieuwe gezelschap voor de hand, omdat de directe aanleiding het regeringsjubileum van de koning vormde.

Geldlening

Om instrumenten aan te schaffen is geld nodig en daarom wordt een renteloze lening uitgeschreven. Voor vijf gulden kan iedereen een aandeel kopen. Uiteindelijk schrijven 94 mensen in en die kopen samen 175 aandelen. 

Onder de intekenaars zijn bekende personen, als burgemeester C.A. Daverveldt en brouwer C. Philips, maar ook A. van Beethoven. Hij is een ver familielid van de grote componist, maar hij leeft niet van de muziek, maar van de opbrengst van zijn winkel in de Roosendaalsestraat. Een van de meest draagkrachtige inschrijvers op de lijst is Baron de Ca­ters. Hij staat op de lijst voor twintig ‘ac­tiën’ ofwel honderd gulden. 

Leden

Als de financiën rond zijn kunnen ook leden zich aanmelden. Dat gebeurt op de ‘Inteekenings­lijst der Honoraire Leden’. Wie lid wordt, kan kiezen uit ‘stem­ge­regtigd’ voor een bedrag van 5,20 gulden per jaar en ‘niet stemgereg­tigd’ lid en de contributie bedraagt dan 2,60 gulden per jaar. De contributie komt dus op een dubbeltje of een stuiver in de week.

In 1874 is ‘Oranje’ een grote vereniging, want op de lijst staan liefst 64 stemgerechtigde leden en 27 niet-stemgerechtigde leden. Niet al die leden worden ook daadwerkelijk muzikant. Als in september 1874 de instru­menten arriveren, betalen twintig leden een borg voor hun instrument, terwijl ook een triangel en een kleine trom worden uitgereikt. De andere leden houden zich bezig met toneelspel en zang, want tijdens de jaarlijkse uitvoeringen wordt een compleet gevarieerd programma gebracht. 

Een probleem voor de nog jonge vereniging is het vinden van een geschikt repeti­tielokaal. Dat wordt uiteindelijk gevonden in een lokaal in de openbare school die in die tijd op het huidige parkeerterrein in de Bergsestraat stond.

In die tijd wordt overal gesproken over harmonie ‘Oranje’, maar het was eigenlijk een fanfare, want het gezelschap had alleen de beschikking over koperinstru­menten. De firma Fouseul levert de instrumenten voor een bedrag van 715,35 gulden en het instrumen­tarium wordt per trein van Breda naar het Wouwse station vervoerd. Enkele stationsarbei­ders en de knecht van brouwer Philips brengen de nieuwe instrumenten op 5 september 1874 naar Wouw. De stationsarbeiders en de knecht van de brouwer krijgen twee kwartjes voor hun werk en het vervoer per spoor kost de vereniging twee gulden en een dubbeltje.

Op 10 september 1874 wordt een feestelijke bijeenkomst gehouden, waarop de muziekinstrumenten worden uitgereikt. Dan kunnen de repetitie beginnen onder leiding van kapelmeester W. Keyzer, een stafmuzikant uit Bergen op Zoom. De eerste repetities nog zonder grote trom, want die arriveert pas op 2 december 1874 in Wouw! Maar het is wel serieus, want er wordt twee keer per week gerepeteerd.

In september wordt een bestuur gekozen en men laat een boekje met het reglement drukken. Daarin staat 1 juli 1874 als officiële oprichtingsdatum vermeld. Wie dat reglement doorleest komt helemaal in de sfeer van die tijd. Zo wordt het doel van de vereniging omschreven als „De beoefening der toon­kunst te bevorde­ren en aan de leden eene nuttige en tevens aangename bijeenkomst te verschaf­fen.” 

Aardig is om te vermelden dat het bestuur in het reglement een scala aan boeten heeft opgenomen. Iemand die zich niet aan het reglement hield, moest regelmatig zijn portemonnee openen om de kas van de harmonie te ‘spekken’. 

Op het eerste gezicht ging het erg goed met de vereniging, maar daar kwam snel verandering in, getuige een kort en krachtig bericht in de krant van zondag 24 oktober 1875: „Wouw, 21 oct. Onze jeugdige en veelbelovende Harmonie Oranje is dezer dagen reeds een eerste phase harer ontbinding ingetreden.” Meer stond er niet en dat roept vraagtekens op. Waarom nam de krant dit niet onderbouwde bericht op deze manier op? Het verenigingsarchief brengt uitkomst. Er is een document aanwezig, dat weliswaar pas een maand later werd geschreven, maar daarin vragen tien stemge­rechtigde leden om een bijeenkomst waarin het reglement herzien moet worden. Zij leggen hun wensen op tafel en in een algemene vergadering worden die wensen door de leden afgewezen. Eén van de indieners is hierover zo verbolgen dat hij een bijzonder boze brief schrijft aan het bestuur.

De eerste uitvoering en een vaandel

Op zaterdag 2 januari 1875 wordt de eerst officiële uitvoering gegeven. Dat is voor Wouw natuurlijk iets bijzonders en er wordt flink wat ophef over gemaakt werd. Die eerste uitvoering vindt plaats in het lokaal van P.A. Sprangers. ‘De Grondwet’ schrijft op 7 januari dat de uitgevoerde stukken met flink ‘aplomb’ ten gehore werden gebracht. „En het laat zich aanzien, dat onder leiding van haren verdienstelij­ken directeur, den heer Keyzer, onze harmonie eene goede toekomst tegemoet gaat,” besluit de journalist zijn artikeltje.

In 1876 krijgt de harmonie een eigen vaandel dat door middels van een inzameling onder de dorpsbewoners gekocht kan worden. Dat wordt gemaakt door de heer Uelman uit Breda en feestelijk van het Wouwse station naar het dorp gebracht. Het vaandel kan al snel dienst doen, want op 20 augustus 1876 vertrekt de harmonie naar een festival in Antwerpen.

In de jaren daarna wordt de reeks van twee repetities per week en verschillende uitvoeringen en serenades in het seizoen voortgezet. Natuurlijk staat regelmatig een bezoek aan een festival op het programma, zoals in Halsteren, Breda, Tholen en in Ossendrecht.

Koperen feest

Dat het dorp in de vorige eeuw niet vies is van een feestje, werd in 1887 duidelijk als de harmonie 12½ jaar bestaat. Er komt een festival op de Markt, de spoorwegen laten een extra trein rijden om bezoekers af en aan te voeren. Met het geslaagde festival in 1887 heeft ‘Oranje’ niet alleen in het dorp, maar in de gehele regio naam gemaakt. Op muzikaal gebied gaat het goed met de harmonie en dat is vooral te danken aan dirigent Jan Oomes. Hij is niet alleen dirigent van de harmonie, maar speelt ook piano en orgel en hij schrijft zelf muziekstukken. De Wouwse harmonie voert regelmatig werken van Jan Oomes uit. De activiteiten van de harmonie beperkten zich zeker niet tot het maken van muziek op de instrumenten. De winterconcerten hebben een gevarieerd karakter met ook toneel en zang en de uitvoeringen worden steeds in andere herbergen en cafés verzorgd.

Zilveren jubileum

Natuurlijk moet er gefeest worden als Oranje 25 jaar bestaat en hoe kan dat anders dan met een festival. Op 2 juli komen 21 gezelschappen uit de regio naar Wouw om op de Markt hun muziek ten gehore te brengen. Die is helemaal ingericht voor de feestelijkheden. Afrasteringen, kiosken en zelfs ‘pissijns’, zodat de mannen naar het toilet kunnen. Waar de dames hun behoeften moesten doen, wordt niet duidelijk, maar mogelijk was het festival meer een mannen- dan een vrouwenaangelegenheid.

Opvallend is dat de kranten uit die tijd meer slecht dan goed nieuws brengen. Aan het festival worden enkele regels gewijd, maar een ruzie in een ‘koffiehuis’ in de Roosendaalsestraat wordt breed uitgemeten. En dan is in de krant ook te lezen over het vertrek van de trein: ,,Bij het vertrek der trein richting Bergen-op-Zoom drong het volk zoo op om binnen te komen dat van de wachtkamer te Wouw haast geen ruit is heel gebleven. Wellicht dus dat voor sommigen het festival nog een minder aangename naklank heeft,” zo besluit ‘De Zoom’ het verslag over het zilveren feest. In 1899 huldigt de harmonie twee jubilarissen: Goort van Merode en Jan Sibens. Zij zijn in 1874 lid geworden.

 en in 1899 nog steeds actief binnen de vereniging. En dan gaat Oranje op weg naar het gouden jubileum.