Een goed advies, een helpende hand en een luisterend oor!

REGIO - Deze maand zetten we de regionale kruisvereniging in de schijnwerpers. En met een goede reden!  De regionale kruisvereniging vervult namelijk nog steeds een belangrijke rol in de dorpen en wijken van gemeenten, maar dat komt niet altijd in beeld en geluid naar voren. Dat heeft alles te maken met ontwikkelingen in het verleden en de maatschappelijke ontwikkeling van deze tijd. Eerst maar even terugkijken dus.

Terugblik

De historie van de Nederlandse kruisverenigingen vormt het fundament van onze moderne wijkverpleegkunde en thuiszorg. Wat eind 19e eeuw begon als een particulier initiatief om besmettelijke ziektes te bestrijden, groeide uit tot een fijnmazig netwerk waar vrijwel ieder Nederlands gezin lid van was. Rond 1875 was de hygiëne in Nederland vaak slecht en heersten er besmettelijke ziektes zoals tuberculose, tyfus en cholera. In 1875 richtte de arts Jacobus Jacobszoon de Goede in Noord-Holland het Witte Kruis op. Het doel was simpel maar effectief: epidemieën bestrijden door voorlichting te geven, verpleegartikelen uit te lenen (zoals bedpannen en krukken) en professionele verpleegsters naar de mensen thuis te sturen. In 1900 volgde de oprichting van het Groene Kruis in Zuid-Holland, dat zich specifiek richtte op de dorpen en plattelandsgebieden waar de medische zorg destijds minimaal was. Al snel raakten de kruisverenigingen verstrikt in de Nederlandse verzuiling. In West-Brabant was de kruisvereniging in Oudenbosch een van de eerste verenigingen die nu deel uitmaken van de regionale kruisvereniging. Omdat zorg en geloof destijds hand in hand gingen, wilde elke stroming zijn eigen Het Groene Kruis: Algemeen / Neutraal (de grootste vereniging). ● Het Wit-Gele Kruis: Rooms-katholiek (met name zeer sterk aanwezig in Brabant en Limburg). ● Het Oranje-Groene Kruis: Protestants-christelijk. Lokaal zichtbaar. Ieder dorp had vaak een eigen ‘kruisgebouw’. Tegen betaling van een kleine contributie (het lidmaatschap) had een gezin recht op gratis wijkverpleging en het lenen van medische hulpmiddelen. Het gezicht van de kruisvereniging was de wijkzuster. Zij was een gerespecteerd figuur in de lokale gemeenschap. Vaak fietste ze in haar herkenbare uniform in weer en wind door het dorp om: ● Mensen thuis te verzorgen en wonden te verbinden. ● Zwangere vrouwen te begeleiden en baby’s te controleren op het consultatiebureau (een uitvinding van de kruisvereniging). 

Grote veranderingen

Tot de jaren 1970 bleef dit systeem van lidmaatschappen en verzuilde verenigingen grotendeels overeind. Daarna veranderden er twee dingen fundamenteel. In de jaren ‘70 vervaagde de strikte scheiding tussen katholiek, protestant en neutraal. In 1978 fuseerden de landelijke koepels. In West-Brabant werd de kruiszorg regionaal georganiseerd. De introductie van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) in 1980 zorgde ervoor dat de wijkverpleging voortaan collectief werd gefinancierd door de overheid, in plaats van via verenigingscontributies. In de jaren ‘90 fuseerden de kruisverenigingen met de gezinszorg (de ‘gezinsverzorgsters’) en transformeerden in de grootschalige, professionele thuiszorgorganisaties die we vandaag de dag kennen. 

Wat doet anno 2026 de lokale kruisvereniging eigenlijk nog? 

Hoewel de wijkzuster tegenwoordig in dienst is van een zorgbureau en de zorg via de zorgverzekering (Zvw) loopt, zijn de kruisverenigingen niet verdwenen. In veel regio’s, en dus ook in West-Brabant, bestaan er nog steeds lokale Kruisverenigingen als ledenvereniging.   Interview. De Krant interviewde recent drie vrijwilligers. Ruud Blok, al decennialang in Dinteloord en De Heen en regionaal bestuurlijk betrokken bij de Kruisvereniging in rollen als voorzitter, secretaris en penningmeester. Toos Buijs, voormalig ziekenverzorgende en nu activiteitenbegeleider en wijkvrijwilliger van de lokale kruisvereniging in Wouw. En tot slot Mark Schut, jarenlang betrokken bij het Rode Kruis en nu vrijwilliger in de doorgeefwinkel (gevestigd in de Kruiskerk, St. Lucasplein 1, Roosendaal).  Zij willen graag onderstaande informatie bij de lezers onder de aandacht brengen. 

Laagdrempelig

De Regionale Kruisvereniging West-Brabant is actief in de gemeenten Bergen op Zoom, Roosendaal, Steenbergen, Moerdijk, Rucphen, Halderberge, Woensdrecht en zelfs in Essen (B). De 15 lokale verenigingen hebben 22.000 leden/gezinnen ingeschreven (wat impliceert dat er ruim 60.000 personen als gezinslid bij de kruisvereniging zijn aangesloten).  De kruisvereniging helpt leden met een sociaal of medische probleem door het aanbieden van een luisterend oor (heel belangrijk!), het aanbieden van cursussen en trainingen. Maar ook heel praktisch en leerzaam door via de Doorgeefwinkels hulpmiddelen zoals douchestoelen, rollators, looprekken, krukken etcetera door te geven aan leden die er behoefte aan hebben (afkomstig van mensen die er geen gebruik meer van (kunnen) maken). Allemaal laagdrempelig en, dankzij het jaarlijkse gezinslidmaatschap van nog geen 25 euro per jaar, kosteloos! Ook krijg je 10% korting op de aanschaf van medische hulpmiddelen bij Timmers MediCare, Medicura en Medipoint.   

Uitdaging

De Regionale Kruisvereniging West-Brabant staat anno 2026 voor een echte uitdaging. Het ledenbestand wordt steeds ouder (gemiddeld 70+) en loopt langzaam terug door overlijdens in de naoorlogse babyboomgeneratie (geboren tussen 1945-1955). Ook het vrijwilligersbestand staat onder druk.  Er moeten dus meerdere zaken worden aangepakt: de vereniging moet toekomstbestendig worden door beter zichtbaar te zijn, door ledengroei en door lokaal laagdrempelig, goed bereikbaar en relevant te blijven.   

Samenwerken en verbinden

Enerzijds wordt aan bovenstaande al invulling gegeven door samen te werken en verbinding te zoeken met bijvoorbeeld Thuiszorg West-Brabant (TWB), meerdere Senioren Netwerk Kringen en Samen Leren in de Wijk (SLW), Ook zijn vele vrijwilligers dagelijks op pad tijdens huisbezoeken aan ouderen of jongeren met een concrete of minder concrete zorgvraag of treft je hen aan in een hospice. De Regionale Kruisvereniging wil echter ook nieuwe leden en vrijwilligers werven, nieuwe contacten maken en vernieuwende ideeën rond lokale zorg inzamelen. Denk dan aan mantelzorgers. Zij doen elke dag goede en minder goede ervaringen op die het delen waard zijn. Wie weet kan de Kruisvereniging gesignaleerde good practices doorvertalen naar nieuwe diensten. Maar evenzo gesignaleerde knelpunten aanpakken en misschien wel oplossen. Een voorbeeld daarvan is de heractivering (in augustus/september 2026) van de wijkzuster telefoon. Want één ding is zeker: de huidige ouderen in de leeftijdsgroep 50-75 en 75+ zullen langer thuis blijven wonen, dankzij zorginnovatie meer zelf kunnen en moeten meten (bloeddruk, hartslag en bloedsuiker) en ook vaker thuiszorg nodig hebben. Senioren zullen daarbij soms steun nodig hebben (in welke vorm dan ook). 

Ruud, Toos en Mark zijn ervan overtuigd dat (de vrijwilligers van) de lokale Kruisverenigingen samen met familieleden, buren, zorgprofessionals en mantelzorgers in dorpen en wijken vele vormen van ondersteuning kunnen verlenen.  En dat voor nog geen 25 euro per gezin per jaar!  

Oproep

Word lid van de kruisvereniging en help nu mee. Word vrijwilliger en/of bestuurlijk actief voor de kruisvereniging in uw/je dorp of stad. Informeer ons over wat anders kan en beter moet. Neem daarvoor contact op via bestuur@dekruisvereniging.nl  of
info@dekruisvereniging.nl

De Regionale Kruisvereniging wil nieuwe leden en vrijwilligers werven